دانشمندان با آنالیز بیش از 2 هزار تصویر MRI فهمیدند، تصور سنتی ما از مراکز کنترل احساسات درست نیست - کیوسک خبری آشنا

پس از یک ضربه عاطفی، شنیدن این جمله تکراری از دوستان که پیش از این هم توانسته اید روزهای سخت را پشت سر بگذارید، پس باز هم می توانید، از دید منطقی درست به نظر می رسد اما بار سنگین اندوه را سبک نمی نماید. تغییر آگاهانه زاویه دید نسبت به یک تجربه تلخ، که روان شناسان آن را روش بازتعبیر رویدادها یا بازنگری شناختی (cognitive reappraisal) نامیده اند، راهکاری شناخته شده برای کاهش فشار روانی است.

داده های تازه هم نشان می دهند که فعالیت مغز هنگام این کوشش فکری هیچ نشانه ای از تسکین واقعی احساسات به دست نمی دهد.

مختصر و مفید: چرا کوشش فکری لزوماً احساسات منفی را مهار نمی نماید؟

آنالیز بیش از دو هزار اسکن مغزی نشان می دهد روشن شدن قشر پیش پیشانی هنگام تغییر زاویه دید، صرفاً نشان دهنده تحلیل فکری ماجراست و به معنی آرام شدن آشفتگی درونی یا خاموش شدن زنگ خطر آمیگدال نیست؛ تسکین واقعی تنها زمانی شکل می گیرد که استدلال منطقی با هویت و تجربه زیسته فرد پیوند بخورد.

کنترل احساسات بر پایه فرض های سنتی علوم اعصاب با فعال شدن بخش پیشانی مغز صورت می گیرد و پژوهشگران فعالیت این مدارها را نشانه پیروزیت در مهار هیجان ارزیابی می کردند. با وجود این، مقاله ای تازه در نشریه نیچر با بازبینی چهل مجموعه داده از 32 تیم پژوهشی روی 2175 شرکت کننده، این تصویر رایج را به چالش کشید.

وقتی فرد می کوشد نگاهی نو به حادثه ای دردناک بیندازد، قشر پیش پیشانی (prefrontal cortex) در پشت پیشانی دست به کار می گردد. با اینکه این بخش مسئول مستقیم استدلال منطقی و نگهداری اطلاعات در فکر است، نتایج نشان داد که شدت کارکرد آن هیچ تناسبی با کاهش درد عاطفی در افراد ندارد.

بازنگری شناختی و واکنش مغز در تصویربرداری ام آرآی کارکردی چگونه سنجیده شد؟

برای رهگیری تغییرات مغزی هنگام مقابله با رنج، دانشمندان از روش ام آرآی کارکردی یا اف ام آرآی (fMRI) استفاده کردند که با آنالیز اندازه اکسیژن خون، بافت های فعال را نشان می دهد. شرکت کنندگان حین تماشا عکس های ناخوشایند، دو حالت را پشت سر می گذاشتند: گاهی بدون دخالت فکری به تصویر خیره می شدند و گاهی با معناسازی تازه، بار منفی آن را در سر خود کم می کردند. پژوهشگران گزارش داوطلبان از اندازه سبکی روانی را ثبت کردند و تغییرات کارکردی بادامک مغز یا همان آمیگدال (amygdala) را به عنوان کانون پردازش اضطراب و خشم دنبال کردند.

تیم های علمی از پرسشنامه های روان شناختی استانداردی هم بهره گرفتند تا بفهمند هر فرد در کارهای روزمره تا چه اندازه به بازسازی معنایی مسائل تکیه می نماید. فرض بنیادین گذشته بر این بود که کسانی که از نظر روانی منعطف تر هستند و درمواجهه با تجارب تلخ آرمانش بیشتری دارندهستند، قشر پیشانی فعال تر و آمیگدال آرام تری دارند. اما شواهد به دست آمده این فرضیه را تایید نکرد، زیرا پاسخ های پرسشنامه ها نه با افت تحریک آمیگدال همخوانی داشت و نه با اندازه آرامش فکری در آزمون های آزمایشگاهی مرتبط بود.

گرچه شرکت کنندگانی که از کاهش چشمگیرتر ناراحتی سخن گفتند، افت ناچیزی در کارکرد آمیگدال نشان دادند، اما این پیوند آماری فوق العاده سست بود. محاسبات آماری تعیین کرد که مشاهده چنین رابطه اندکی به نمونه ای با حداقل هزار و صد و پنج داوطلب احتیاج دارد. به همین دلیل آزمایش های پیشین به دلیل کوچک بودن جامعه آماری دچار نتیجه گیری اشتباه شده بودند.

دلیل ناهماهنگی فعالیت شبکه های مغزی با اندازه پیروزیت در مهار هیجان چیست؟

میان روشن شدن یک مسیر عصبی و دریافت نتیجه مفید از آن تفاوت آشکاری وجود دارد. شبکه های عصبی بخش پیشانی درست زمانی که درگیر تجربه حس های ناخوشایند هستیم نیز فعال می شوند و مصرف بالای اکسیژن در آن ها صرفاً علامت درگیر شدن سامانه های محاسباتی مغز است، نه لزوماً نشانه دسترسی به تسکین و تعادل روانی.

کوشش برای تسلی دادن به کسی که دچار شکست در رابطه ای عاطفی شده مثال گویایی در این زمینه است. مغز او کلمات منطقی را ثبت و آنالیز می نماید، اما حس رهایی از رنج زمانی به وجود می آید که معنای پیشنهادی با تمام وجود و زندگی واقعی او هماهنگ باشد. اگر تسلی های منطقی با حافظه احساسی فرد گره نخورند، فعالیت کانون های شناختی درون سر هیچ اثر آرام بخشی از خود بر جای نخواهند گذاشت.

همین تفاوت ظریف هشدار مهمی برای ادعاهای رایج درباره عیب یابی روان از روی اسکن های تصویری است. نگاه کردن به شدت مصرف سوخت در یک ناحیه مغزی، ملاک درستی برای سنجش انعطاف روانی یا قدرت فرد در روبه رو شدن با سختی ها نیست و تحلیل های علمی باید مسیر پیوندهای پیچیده تر و تاریخچه روانی انسان را زیر ذره بین بگذارند.

محدودیت های آنالیز آزمایشگاهی در شبیه سازی بحران های واقعی زندگی روزمره چه هستند؟

نگاه کردن به تصویرهایی ترسناک یا دلخراش در سکوت سرد آزمایشگاه تفاوت های عمیقی با تجربه واقعی رنج های زندگی مثل از دست دادن عزیزان یا فروپاشی امنیت مالی دارد. در روزمرگی های انسانی، هیجان ها با هورمون های بدن، فشارهای اجتماعی و گذشته ما پیوند دارند و نمی توان آن ها را تنها در افت و خیز جریان خون بافت عصبی محدود کرد.

این آزمایش ها بعلاوه بر نمونه هایی از افراد کاملاً سالم تکیه داشته اند و نمی توان خروجی آن ها را بی قیدوشرط به بیماران دچار افسردگی عمیق یا اختلال های فراگیر اضطرابی تعمیم داد. در ساختار عصبی افرادی که از دردهای روانی کهنه رنج می برند، راه های ارتباطی مغز قواعد دیگری دارند که باید در پروژه های بالینی ویژه ارزیابی شوند.

با وجود روشن شدن این ناهماهنگی های زیستی، ارزش کارآمدی روش های گفت وگودرمانی و روان پزشکی ذره ای کم نمی گردد. شواهد علمی سال هاست نشان داده اند که تغییر شناخت به بهبود کیفیت زیست افراد می انجامد، اما سازوکار دقیق آنچه در اعماق سلول های مغز در پی این تغییرات روی می دهد هنوز احتیاجمند بازنگری های بنیادین است.

ارتباط سوگیری های کهن در علوم اعصاب و توهم شفافیت مغز چیست؟

در دهه های اخیر شیفتگی افراطی به پیداکردن جایگاه رفتارهای گوناگون در مغز پدید آمد که بعضی دانشمندان آن را جمجمه شناسی نوین (neophrenology) نامیده اند؛ باوری که گمان می کرد با قرمز شدن یک لکه رنگی در تصویر اسکن، مرکز فداکاری، دروغ یا خودداری کشف شده است. واقعیت عصبی بسیار شبکه ای تر و درهم تنیده تر از فرضیه های موضعی گذشته است.

مغز انسان ساختاری چندلایه دارد و تغییر در یک نقطه می تواند پیامدهای گوناگونی به همراه آورد، همان گونه که بالا رفتن ضربان قلب هم با وحشت ناشی از تصادف پیوند دارد و هم با هیجان رویارویی با پیروزیتی بزرگ. آنالیز تازه یادآوری می نماید که شناخت احساسات بدون توجه به زمینه پیرامونی آن ممکن نیست و تصویر ام آرآی تنها لایه ای از فرایند درونی را نشان می دهد.

منبع: Nature